Yeni albümünüz “Terennüm” geçtiğimiz günlerde Kalan Müzik etiketi ile yayınlandı. Onu ve bir önceki albümden bu yeni albüme olan süreci konuşmadan önce en başa dönmek ve müzikle ilk buluşmanızı dinlemek istiyorum, sizin hayatınıza nerede, nasıl merhaba dedi müzik, sonra nasıl bir süreçti adım adım izlediğiniz, tamamen üzerine bir yol çizmeniz?
Müzikle ilk tanışmam çocukluğumu geçirdiğim Elazığ’da babamın çaldığı klavye sayesinde oldu. Bana beş altı yaşlarında klavye çalmayı öğretti, daha sonra da oranın yerel sazlarından cümbüş aldı okula başladığım sene. Onu biraz kurcalayarak ve duyduklarımı taklit ederek bir şeyler çalmaya başladım. Bölgenin yerel müzikleri bütün müzikal kimliğimi oluşturdu diyebilirim, hala ne çalarsam çalayım o günlerin bir getirisi olduğunu düşünüyorum. Hafızamda ne varsa onlar oluşturuyor yaptığım müzikleri. Daha sonra bağlama çalmaya başladım ve ana enstrümanım uzun yıllar bağlama oldu, üniversiteye kadar. Üniversite yıllarında gitarı ve gitar müziklerini merak ettim, perdesiz gitar çalmaya başladım ve gitar her şeyin önüne geçti. Müziğe profesyonel yaklaşma ve eğitim faslı çok sonradan başladı, birden gelişti ve öyle de devam etti.
İlk albüm “Siret”te Anadolu ezgilerini, deyişleri yani geleneksel müziğimizi cazın armonik ve doğaçlama özelliği ile birlikte sunmuştunuz ki içe doğru çıkılan bir yolculuktu, sizin albüm üzerinde ilk yolculuğunuzdu. Yöresel izlerin yanında sizin de kompozisyonlarınız yer aldı ki çok önemli isimler de eşlik etti size. Nasıl bir heyecandı ve nasıl tepkiler aldınız, sizi bir ikinci albüme nasıl hazırladı?
Aslında benim albüm yapmak gibi bir fikrim yoktu, yani çok da kafamda şunları yapayım edeyim diye bir fikir oluşmamıştı, pek de hazır hissedememiştim kendimi sanıyorum o zamanlar. 2011 yılında üç yıl birlikte çalıştığım hocam Erkan Oğur ile bir ders sonrası muhabbet ederken ilk fikri Erkan Ağabey verdi, ”albüm yapsana sen” dedi :)
Bunun üzerine düşüncem netleşti ve bir şeyler kaydetmeye karar verdim. Biraz depresif bir dönemimdi sanırım, böyle üzgün üzgün gezerken Üsküdar – Beşiktaş motorunda Cenk Erdoğan ile karşılaştık, çok eskiye dayalı bir dostluğumuz var onunla, albüm yapmak istediğimden bahsettim, o da ”haftaya gel başlayalım kaydetmeye benim stüdyoda” dedi :) O hafta eve kapanıp en çok sevdiğim türküleri deyişleri ve bazı bestelerimi tasarladım, aranjeleriyle falan uğraştım, yaz aylarında da kaydettik 2012 yılında. Rüya gibiydi tabi o albüm süreci, çok sevdiğim kim varsa herkes emeğini esirgemedi albümde, mutluluk ve heyecan verici bir süreçti. İlk albüme aldığım olumlu eleştiriler yeni bir albüm hazırlama enerjisini de getirdi kendiliğinden.
Yeni albümde kendi kompozisyon ve aranjmanlarınızı bizlerle paylaşıyorsunuz ki heyecanı biraz daha yüksek gibi duruyor. Geleneksel bir Ermeni ağıtı dışında şarkıların besteleri ve aranjeleri size ait. İlk albümden kopmadan çıkılan bir yol ama yepyeni şarkılarla da nefis bir tanışma oldu bizler için. Bir şarkı ne zaman tamamen ortaya çıkmış oluyor, nasıl bir çalışma içinde gerçekleşiyor, ne zaman son nokta konuluyor?
Hiç bir zaman :) Son noktayı hiç bir zaman koyamadım.
Ben kayıt ve aranjman konusunda biraz takıntılı biriyim, yani öyle bir yapım var. İki sene sürdü bu albümün kayıt ve mix – mastering süreci. Normal kayıt sürelerine göre hayli uzun bir zaman. Şarkılara hala son noktayı koyabildiğimi düşünmüyorum, aranjman hiç bir zaman bitmiyor kafada çünkü. Bugün kayda girsem başka türlü kaydederim hepsini mesela. Kayıt işi biraz sentetik bir iş, sahne gibi o an’ı yaşadığınız ve paylaşarak geçip giden doğal bir süreç olmadığı için tam anlamıyla bir içe sinme durumu olamıyor. Günlerce düşünüyorsunuz, sabahlara kadar bilgisayar başında film kurgusu yapar gibi uğraşıyorsunuz, başınız ağrıyor, uyumuyorsunuz, kafanızda duyduğunuz haline yaklaşıp, en yakın halini kabullenip yayınlıyorsunuz. Çok da eğlenceli bir süreç değil aslında. Tabi bu söylediklerim bu işleri kafasına takan müzisyenler için geçerli, tüm bunlara hiç takılmayan insanlar da var, o da bir yaklaşım biçimi.
Neticede, iki sene kadar kafamda duyduğum haline yaklaşmaya çalıştım, bir noktaya getirdiğimde de yayınladım. Bazı besteleri kayıt sürecindeyken yaptım, bazıları çok daha eski, albüm çalışmasına başlamanın da garip bir enerjisi var, tetikliyor insandaki yeni şeyler üretme sürecini, o dönemde de epey bir beste oluştu ve aralarından en sevdiklerimi kaydetmeye karar verdim.
Derya Türkan, Volkan Hürsever, Ghassan Abu Haltam, Koray Üsgülen, Semih Burcu, Tolgay Yılmaz, Onurcan Çağatay, Hasan Gözetlik albümde şarkılarınıza enstrümanları ile eşlik eden isimler ki ilk albümünüzde de Erkan Oğur, Ayşe Tütüncü, Murat Aydemir gibi önemli müzisyenleri konuk etmiştiniz. Bu enstrümanların kardeşliği, dostluğu yakalanan bu birliktelik, uyum bir yerde ortaya çıkan sonuç çok önemli öyle değil mi? Bu anlamda nasıl bir tattı yakalanan stüdyo sürecinde?
Stüdyo süreci çok keyifli ama bir o kadar da zor bir süreçti. Yani insanın kendi albümünü kaydetmesi kadar zor bir şey yok sanırım. Başka albümlere misafir olduğumda çok rahat oluyorum, tüm sorumluluk üzerinde olmuyor insanın ve rahatlığı bundan kaynaklı ancak kendi kayıt sürecinde hem müziği düşünmek hem kaydı kontrol etmek hem de diğer detaylarla uğraşmak gayet stresli. Belki biraz obsesif bir durum ama her şeyi kontrol etmeyince kaygı duyuyorum ben yapılan işin sonucuyla ilgili, dolayısıyla biraz zor geçti kayıtlar benim için. Neyse ki şahane müzisyenlerle çalıştım, anlatmak istediğim şeyi iyi anlayan ve özveriyle çalışan çok iyi müzisyenler hepsi. Zaten bu albümden önce de birlikte çaldığım, çok iyi arkadaşlarım. O yüzden samimi ve keyifli bir ortam oluştu stüdyoda. Epey zorlandık hepimiz tabi, üç gün üst üste sabah girip gece yarıları çıktık stüdyodan, canlı kaydetmek istedim ben bu albümü çünkü. Aynı parçayı defalarca çaldığımız oldu, arada Volkan Ağabey uyudu mesela yorulup, ikisaat sonra ”Bir uyutmadınız sesten” diye uyandığında hala aynı şeyle uğraşıyorduk :) Öyle yorucu günlerdi.
Bu ilişki biçimi ve samimiyet beraberinde güzel bir tınıyı getiriyor, dürüst ve samimi bir ilişki oluşursa insanlar arasında, enstrümanların da bir önemi kalmaz, ne çalsanız güzel tınlar, biraz güzel tınlıyor gibi geliyorsa insanlara bu albüm, sebebi en çok bu samimiyettir işte.
Ve geçtiğimiz günlerde aramızdan ayrıldı. Değerli sanatçı Tomris İncer’in de ismine, sesine rastlıyoruz bu albümde, kendisini bir kere daha anarken nasıl dahil oldu projeye onu da merak ediyorum.
Tomris abla ile geçtiğimiz yıl müziklerini yaptığım Altıdan Sonra Tiyatro’nun ”Hak” oyununun galasında tanışmıştık. Çok beğenmişti müzikleri, ben de acayip mutlu olmuştum yıllarca hayranı olduğum ve ne yapsa izlediğim bir oyuncudan böyle bir şey duyduğum için. Sonrasında bir kaç kez daha sohbet etme şansımız oldu tiyatroda. Albümü kaydederken insan seslerini de konuşma şeklinde duymak istiyordum bazı şarkılarda. Turgut Uyar’ın Ekinoks şiirinden etkilenip bestelediğim şarkı için şiirin küçük bir bölümünü ve albümün son sözü olan Epilog’da kendi yazdığım bir metni Tomris abla’nın sesinden duyuyordum. Kafamın içinde dolaşıyordu onun muhteşem sesi. Albüme konuk etmek istedim, kabul etti ve hayatıma müthiş bir iz bıraktı. Albüm yayınlanınca buluşup kutlayacaktık, öyle sözleşmiştik. O zaman hastalık durumu yoktu ortada, sonradan böyle bir sürece girdi ve çok kısa sürede kaybettik, dinleyemedi yani bitmiş halini, yapamadık o buluşmayı. İçimde yaradır bu. Tanıdığım en güzel insanlardan biriydi, şimdi düşününce ne iyi olmuş onun sesini duyuyor olmak bu kayıtlarda diyorum. Bilmiyorum, müziğin asıl amacı belki de böyle anılar biriktirmek. Tomris abla’nın sesi de bana yadigar yaşadığım sürece artık.
Geçtiğimiz günlerde bir müzik markette çalışan arkadaşıma sorduğumda albüm satışlarının çok düşük olduğunu söyledi, en çok hangi albümler öne çıkıyor peki diye sorduğumda gösterdiği albümlerden biri sizin albümünüzdü ki ben de düşünmeden hemen o gün edindim. Bu anımı şu soru ile devam ettireceğim. Hakikaten üretim çok fazla, ticari işler çok fazla ama samimi albümler bir şekilde dinleyicisini buluyor, ulaşıyor, size nasıl tepkiler geldi, siz nasıl yorumlar aldınız?
Dediğiniz gibi nicelik bakımından hayli gelişme var bu ülkedeki müzik adına ancak aynı şeyi nitelik için söylemek pek mümkün değil. Fakat herkes bir şekilde bir yerinde yürüyor bu yolun, yürümeli de zaten, herkese açık bu yol, gerçek olan, kendini iyi ve doğru ifade eden herkes karşılık bulacaktır diye düşünüyorum.
Ben çok güzel şeyler duyuyorum albümle ilgili, mutlu ediyor beni. Sevindim karşılık buluyor olmasına, beklemiyordum aslında satışta öne çıkma durumunu falan ama ”samimi” kelimesi gerçekten çok önemli, hayatım boyunca buna inandım, samimi ve inanılarak yapılmış her şeyin er ya da geç karşılık bulacağını düşünüyorum. Ben görürüm ya da görmem, önemi de yok zaten. Hiç bir şey kalıcı değil, bir şekilde yok olacak herkes, ben de geçeceğim bu dünyadan, bunun çok farkında olarak bunu unutmadan yaşamak lazım, şairin dediği gibi işte ”ne bıraktıysam o kadar kaldı orda”, ne bırakabilirsem o hatırada kalsın yeter. Ben sesler bırakıyorum, başkası makineler icat ediyor, şehirler kuruyor, herkes bir yerinden yakalamaya çalışıyor işte. Sonra kendi gidiyor ve bunlar hatıra kalıyor. Hatırada kalmak güzeldir.
Bir de ne güzel ki enstrümantal albümlerin her dönem bir dinlenilir yanı var, yine son yıllarda öne çıkan çok önemli de albümler görüyoruz ve biz de sayfalarımızda konuk etmekten mutluluk duyuyoruz. Enstrümantal albümlerin son yıllardaki bu çıkışı, yapımcıların artık çok daha inanarak bu albümleri sunması, dinleyici üzerinde de kabul görmesi vb. size göre de böyle bir gerçeklik, gözle görülebilir bir hal var mı? Öncesi daha mı zordu ya da şimdilerde ne değişti?
Genel olarak insanların müziğe bakış açısı değişti denilebilir, yapımcıların çok da değiştiğini sanmıyorum. Enstrümantal albümlerin karşılık buluyor olması belki de bu süreci hızlandırmıştır ancak ben hala bizim ülkede pek de yol alınabildiği kanısında değilim, müzisyen için enstrümantal albüm yapmak, bunu yayınlayacak ve inanacak yapımcı bulmak, akabinde konserler yapabilmek hala zor. Söz içeren müzikler fersah fersah ötede hala ve çok daha fazla dinleyici buluyor. Bu diğer ülkelerde, Avrupa’da falan da aynı aslında ancak oralarda çok daha fazla festival ve çalabilme mecrası mevcut dolayısıyla da müzisyenler kendilerini ifade edebilecek alanı daha çok bulabiliyorlar sanırım. Ama her yerde sektörel bir gerçeklikte var tabi ki, zaten sektör nedir, ne işe yarar onu da anlamış değilim, hatta bir ismin yanına ”sektör” kelimesi ekleniyorsa onun insanlığa faydalı bir şey olabileceğine de inanmak gelmiyor içimden pek. Onlar başka konular, müzik dışı, müziği ilgilendirmeyen meseleler, sektörle müziği pek yan yana sevemedim o yüzden.
Yine o civarlarda dolaşalım ve bu kez yaşanan bu hareketliliği müzisyenler ya da albümler üzerinde değerlendirelim isterim. Örneğin kimler size, müziğinize yol açtı, yön gösterdi, kimleri daha bir aşkla dinlediniz. Bugünün müzisyenleri içinde kimler sizin için bir adım öne çıkıyor, bir projede yer almak, bir şekilde müziğinizi buluşturmak istediğiniz isimler var mı?
Birçok müzisyen, müzik adına gelmiş geçmiş bir sürü insan müzik yapmama sebep olmuştur. Çocukken dinlediğim yerel müzisyenler, köylerde çalan dedeler, evde dinlediğim müzikler, sokakta yürürken kulağıma çalınan sesler. Sokak müzisyenlerini çok seviyorum mesela, öyle enteresan bir enerjisi var sokağın, ne yapsan direk temas edecekmiş gibi. Ayrıca müzik dışında, izlediğim filmler, okuduğum kitaplar, hepsinin bileşkesi oluşturuyor müziği bende. Tabi ki müziğime yön veren ve beni çok etkileyen müzisyenler oldu. Bach’dan tutun da, Dede Efendi’ye, Erik Satie’den John Cage’e kadar. John Cage’in müziğe yaklaşımını çok sevdim her zaman. Anarşi barındırıyor müziğinde ve bu karşı duruş çok etkilendiğim bir durum. Erkan Oğur müziğe yönelmemde en önemli isimlerden. Bu yüzyılın Tanburi Cemil’i Erkan Oğur bence. Onun enerjisi, insanı kendi içindeki seslere yöneltiyor. Daha bir çok isim sayabilirim, Pink Floyd, Neşet Ertaş, Debussy Bartok, Hendrix.. Her müzik türünden, her dönemden müzisyen yolunu aydınlatıyor insanın. Zaten müzik çok da türlere ayrılacak bir şey değil, hepsi bir benim için.
Günümüzden de dinlediğim, çok sevdiğim müzisyenler var, Avishai Cohen, Mark Guliana ve İbrahim Maalouf ile bir quartet kurup çalmak isterdim mesela :)
Geçtiğimiz günlerde Ankara’da bir konser gerçekleştirdiniz ve en son da Kadıköy’de Carlo Cattano ile ki didgeridoo ile müziğinize eşlik etti bir performansınız oldu. Yine önümüzdeki günlerde gerek solo gerek müzisyenlerle ortak konserleriniz devam edecek değil mi, nasıl bir takvim var, nasıl sahnelerde buluşacağız sizinle? Sahnede olmak, müziğinizi bire bir dinleyici ile buluşturmak sizin için nasıl bir yerde?
Didgeridoo çok enteresan bir alet, Carlo da çok iyi icracılarından biri, zaman zaman İstanbul’a geliyor fırsat buldukça çalıyoruz. Ayin gibi geçiyor o konserler, meditatif bir tarafı var. Sahnede olmayı çok seviyorum, farklı müzisyenlerle çalmak, onların müziğinde kendin olabilmek çok keyifli ve ufuk açıcı bir durum. Kayıttan daha çok seviyorum sahneyi ben, orada birebir temas halindesin ve yaşıyorsun işte, doğal bir etkileşim oluyor, ben belli bir frekansta sesler üretiyorum ve o titreşimlerin karşı tarafta yarattığı bir hissiyat var, bu çok özel bir ilişki biçimi, sokakta yanından geçip gittin belki de o insanın farkında bile olmadan ama akşam aynı insan orda karşında durup seni dinliyor işte, o frekans yayılıp temas ediyor. Dokunuyoruz müzikle aslında, müzik bir dokunma biçimi de. Bitirip sessizlik olduğunda karşında sana bakan insanlar var, sıra onlara geçiyor, onların enerjisini sen hissediyorsun bu sefer de. Tedavi edici bir yanı var, hatta bununla ilgili bilimsel çalışmalar var geçmişte de yapılmış, bugün de üzerinde çalışılan. Eski edvarlarda bizim makamların hastalıklara ve ruh haline etkileri gibi konulara değinildiğini görüyorum mesela. Yani özetle, böyle sıra dışı bir durum esasında sahnede olmak. Salt sahnede olmak da değil, müziği paylaşma hali, birilerine çalma hali sıra dışı. Sahnede olur, sokakta olur, evde olur, köyde ağacın altında olur -hatta daha iyi olur- iyileştirici, hatırlatıcı etkisi var karşılıklı. Ya da hasta edici, yorucu, zorlayıcı, paylaşılan müziğe ya da paylaştığın insana göre değişiyor.
Şubat ayında bir kaç farklı müzisyenle konserler olacak, onun dışında 14 Mart’ta çok heyecan verici bir kadroyla ”Terennüm”ü çalacağız Kadıköy Moda Sahnesi’nde, albüm sonrası ilk kez çalacağız. Bol bol çalmak istiyorum, buna ihtiyacımız var bence hepimizin, özellikle bu dönemde, bizi kurtarırsa müzik kurtarır belki artık ya da en azından kurtarmaya yönelik bir takım kapılar açabilir düşüncesindeyim.
Bir dönem ben de gitar dersleri aldım ama öteye götüremedim, ama biliyorum ki bugün birçok insanın ilk tanışmak istediği enstrüman gitar, ilk tanışmaları, buluşmaları sonrası neler yapmalılar, nasıl adımlar izlemeliler, mutlaka size de birçok kişi soruyordur, nasıl dost olunur bir enstrümanla, en çok ne gereklidir, nasıl bir çalışma içinde olmalılardır? Özetinde yolun başında olanlar için neler söyleyebilirsiniz?
Enstrümanın tamamen aracı olduğunu düşünenlerdenim ben de aslında, içinizde dolaşan bir müzik varsa o sadece ona yol gösterici olabilir. Gitar da bence son yüzyılın en popüler ve ifade gücü yüksek aracı oldu. Gitarla ilgilenen ve yeni başlamış arkadaşlara en çok tavsiye edebileceğim şey enstrümanlarıyla organik bir bağ kurmalarıdır, ben gitarıma dokunmadığım günlerde iyi hissetmiyorum mesela, bu gerginliği hissetmeli herkes, özlemeli enstrümanını. Çok sevmeli, en çok onunla vakit geçirmeli, eşinden dostundan daha çok görmeli, eğer böyle bir bağ ve dünya yaratabiliyorsa kişi kendisine, sanırım enstrüman da sınırlarını açıyor ve perde aralanmaya başlıyor, aksi halde başarısızlık hissi ve depresyonlar oluşmaya başlıyor.
Yani gitarını vücudunun bir parçası gibi hissetmeye başladığında artık bir şeyler yoluna girmeye başlıyormuş gibi hissediyorum ben, sen müzik için bir şeyler yaparsan müzik de senin için bir şeyler yapmaya başlıyor. Tabi bu uzun ve meşakkatli bir yol, hatta çok zorlayıcı ve ruh sağlığını bozucu bir tarafı da var. Onu da göze alabilmek lazım. Dünyadan çok özel müzisyenler geldi geçti ve bugün de bu özel müzisyenlerin hikayelerine bakınca aslında müziğin çok da eğlenceli bir şey olmadığını görüyorum ben, zor hayatları olmuş bir enstrümana tutulanların, her şeyi göze alabilmek lazım özetle.
Peki müziği bir soruluk dışarıda tutalım ve içeri hayatınızın, dünyanızın diğer renklerini alalım. Orada nasıl bir portre var karşımızda, hayata nasıl inanan, tutunan, başka mutluluk sebepleri, izleri?
İçinde yaşadığım ülkenin portresi neyse benim de aynı. Bu oluşturulan kaos hali ve barış diyenin ağzına güvercin tıkılması durumu insanın enerjisini ve bir şeyler yapma motivasyonunu düşürüyor. Maalesef zor bir coğrafya burası, asırlar önce de zormuş, bugün de aynı. Benim hayata tutunabilme halim ve en umutlu olduğum zamanlar yalnız kalabildiğim zamanlar sanırım. Böyle uçsuz bucaksız bir yalnızlık değil kastettiğim, biraz tek başınalık, biraz onu seçebilme lüksü. Evden çıkmamayı tercih ediyorum eğer yapacak bir işim yoksa, ev biraz benim için tapınak gibi, kendi kendime kalabilip enerjimi yükseltebildiğim bir yer. Sosyal hayat denilen şeyle aramızda gönüllü bir mesafe var biraz. Fırsat buldukça okuyorum, bol bol film izliyorum, hatırı sayılır bir arşivim var, çok sevdiğim yönetmenlerin filmleri motive edici ve ilham verici benim için, dönüp dönüp izliyorum onları, müzikten daha çok etkiliyor beni aslında sinema ve tiyatro. Söyleyeceğin şeyi en estetik ve yalın halde net bir şekilde söyleyebilme imkanı var çünkü, müzik biraz daha eski bir sanat ama bu kadar kendiliğinden bir ifade gücü yok. Müziğin de başka avantajları var tabi ifade gücü konusunda. Tüm bunların dışında da bazen hiçbir şey yapmıyorum, sahile inip sessiz sakin bir köşede oturuyorum, en büyük eğlencem o. Dünya pek eğlenceli bir yer de değil zaten, sanat da bu yüzden var belki, biraz daha yaşanılabilir kılmak için, ne kadar başarılı oluyor tartışılır tabi, insanlar sanattan bir şeyler edinebilseydi dünya hala bu halde olur muydu bilmiyorum, hiçbir şey öğrenemedik binlerce yıldır, tüm bu gürültünün ortasında benim derdimse insanların iç dünyasına, ruhuna sızabilmek, sanatın amacı insanların ruhuna sızabilmekten ötesi değil bence. Bu hayale tutunuyorum en çok, bu hayal bana iyi geliyor, mutlu ediyor, umutlandırıyor.
Videolar:
Merih Aşkın
Terennüm / Kalan Müzik
Müzik Ekspres Alternatif Ruhun Gıdası




